Vereniging Eetstoornis Net

Antidepressiva

Benzodiazepinen

Wat zijn Antidepressiva?

Antidepressiva zijn medicijnen die je stemming kunnen verbeteren en angsten kunnen doen afnemen. Ze werden oorspronkelijk alleen maar gebruikt tegen depressies maar tegenwoordig worden ze ook voorgeschreven tegen verschillende angststoornissen. Dat komt omdat een mogelijke oorzaak van zowel depressies als angststoornissen wordt gezocht in een tekort aan Serotonine (en Noradrenaline). Dit zijn twee zogenaamde neurotransmitters die zorgen voor de prikkeloverdracht tussen hersencellen. Antidepressiva zorgen ervoor dat het niveau van Serotonine (en bij sommige nieuwe antidepressiva ook Noradrenaline) wordt hersteld.

Het Nut

Antidepressiva zijn, waar het de behandeling van angststoornissen of depressie betreft, vaak erg geschikt om iemand uit de vicieuze cirkel te halen. Vervolgens kan een geschikte therapie voldoende zijn (in combinatie met afbouwen van de medicatie) om een angststoornis in belangrijke mate te doen verminderen of verdwijnen.

Geduld

Antidepressiva werken bij ca. 7 op de 10 mensen redelijk tot goed. Wel is het belangrijk om de medicatie trouw in te nemen: ruim 50% van de patiënten neemt de medicatie niet volgens de voorschriften in. Je moet ook wel even geduld hebben: ze beginnen n.l. na gemiddeld 4 weken pas hun werk te doen.

Wat zijn Benzodiazepinen?

"Benzodiazepinen" is een verzamelnaam voor een groep medicijnen met kalmerende eigenschappen. De meeste kalmerende middelen en slaapmiddelen behoren tegenwoordig tot deze groep. Bekende voorbeelden van de kalmerende middelen zijn Diazepam (Valium®), Oxazepam (Seresta®) en Alprazolam (Xanax®).

Eigenschappen

De benzodiazepinen beheersen de markt voor angstbestrijders volledig sinds hun introductie in de zestiger jaren. Ze behoren over de gehele wereld tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen. Zij kunnen met de meeste andere geneesmiddelen worden gecombineerd en hebben weinig invloed op bewustzijnshelderheid. Desondanks kunnen benzodiazepinen zodanig slaapverwekkend werken dat sommige mensen over sufheid overdag klagen. Er is slechts één contra-indicatie: myasthenia gravis (een spierziekte). Zolang ze niet worden gecombineerd met alcohol zijn benzodiazepinen bij overdosering zelden fataal. Afhankelijkheid kan echter al na enige weken gebruik ontstaan.

Hieronder vind je een index van Antidepressiva en Angstmedicatie.

Voor informatie over een bepaald medicijn klik je op de naam en je vindt vanzelf de gewenste informatie.

Antidepressiva Benzodiazepinen

Efexor Alprazolam (Xanax)

Remeron Diazepam (Valium)

Seroxat Oxazepam (Seresta)

Cipramil

Zyprexa

Prozac

Efexor

De werkzame stof in Efexor is venlafaxine. Venlafaxine is sinds 1993 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Efexor. Het is te verkrijgen in capsules en tabletten.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?

Venlafaxine verbetert de stemming en vermindert angsten. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze natuurlijk voorkomende stof speelt een rol bij emoties en stemmingen.

Venlafaxine heeft ook een lichte invloed op noradrenaline en dopamine, twee andere natuurlijke stoffen die effect kunnen hebben op de stemming.

Artsen schrijven het voor bijdepressie en angstgevoelens en gespannenheid.

Depressie

Bij depressiviteit is er sprake van een sombere stemming, geen interesse en plezier meer in de dingen van het leven. Iemand die depressief is, voelt zich vaak waardeloos en heeft schuldgevoelens. Ook kunnen mensen met depressiviteit snel geïrriteerd zijn en moeite met inslapen of doorslapen hebben.

Venlafaxine verbetert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel twee tot vier weken duren voor u dit effect merkt. Het is belangrijk het middel dan nog ongeveer een half jaar tot een jaar te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt.

Hoewel de werking tegen depressiviteit pas na een aantal weken inzet, kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Uw arts zal doorgaans beginnen met de laagst mogelijke dosering, zodat u in het begin zo min mogelijk hinder ondervindt van de bijwerkingen. In de loop van de eerste weken, of als het effect op zich laat wachten, zal uw arts een hogere dosering proberen.

Angstgevoelens en gespannenheid

Venlafaxine vermindert algemene angstgevoelens en gespannenheid. Hierdoor verminderen ook de lichamelijke klachten, zoals hartkloppingen, buikpijn, trillen en transpireren, die vaak met angst en spanning gepaard gaan. Venlafaxine is een tijdelijke hulp bij deze verschijnselen. Het lost de oorzaak van uw gespannenheid echter niet op. Venlafaxine heeft ook nadelen, waardoor langdurig gebruik af te raden is.

Het effect merkt u vaak pas na ongeveer drie weken.

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Of er bijwerkingen optreden, en in welke mate, hangt af van hoeveel en hoe lang u dit middel gaat gebruiken. Bovendien zullen bijwerkingen niet bij iedereen optreden, maar alleen bij personen die daarvoor gevoelig zijn. De meeste bijwerkingen zijn in de eerste week het meest uitgesproken en nemen daarna af of verdwijnen zelfs. Ze gaan weer over als u met het middel stopt.

Regelmatig

Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, verstopping en gebrek aan eetlust. Dit gaat meestal binnen enkele dagen over, als u gewend bent geraakt aan het middel. U heeft minder last van deze bijwerkingen als u het middel met wat voedsel inneemt.

Sufheid, slaperigheid, duizeligheid en een verminderd reactievermogen. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste twee weken van de behandeling, als u nog aan het middel moet wennen.

Slapeloosheid, vreemde dromen, nervositeit.

Droge mond. Hierdoor kunnen zich eerder gaatjes in uw gebit ontwikkelen. Poets en flos daarom extra goed als u merkt dat u last heeft van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker controleren.

Seksuele stoornissen, zoals minder zin in vrijen, moeilijke erectie en te late zaadlozing. Deze bijwerkingen gaan over als u met het middel stopt. Neem contact op met uw arts als u hier last van heeft.

Wazig zien

Zweten, trillen of bibberen.

Jeuk of een tintelend gevoel.

Algemeen gevoel van zwakte.

Mensen met epilepsie hebben meer kans op een toeval.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart, waar u zich zorgen over maakt.

Veel bijwerkingen verdwijnen na verloop van tijd. Bedenk dat ook de depressie bepaalde klachten kan geven. Het is dus niet altijd duidelijk of de klachten door het middel komen, of door de depressie.

Bespreek gedurende de hele behandeling alle veranderingen in uw gedrag of stemming steeds met uw arts. Het kan zijn dat u niet goed of onvoldoende op dit middel reageert, en misschien meer baat zult vinden bij een ander middel.

3. Heeft dit middel een wisselwerking met andere medicijnen?

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen zijn:

andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.

sommige andere middelen tegen depressiviteit, namelijk fenelzine (Nardil), tranylcypromine (Parnate) en moclobemide (Aurorix), kunnen te sterk werken en meer bijwerkingen geven als u ze tegelijk met venlafaxine gebruikt. Raadpleeg uw arts, zodat deze eventueel de doseringen kan verlagen. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u een ander middel tegen depressiviteit veilig kunt gebruiken.

selegiline (Eldepryl), een middel tegen de ziekte van Parkinson. Selegiline en venlafaxine kunnen elkaars werking versterken en daardoor meer bijwerkingen geven. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u selegiline veilig kunt gebruiken. Overleg met uw arts.

ritonavir (Norvir), een middel tegen virusinfecties, zoals het HIV, kan de bijwerkingen van venlafaxine versterken.

4. Als ik dit middel gebruik, mag ik dan...

autorijden?

Rijd geen auto, zeker niet gedurende de eerste weken dat u dit middel gebruikt. Kijk na twee weken hoeveel last u heeft van sufheid. Meent u dat u kunt autorijden, vraag dan iemand om de eerste keren naast u te zitten en uw rijvaardigheid te beoordelen. Voor uzelf is het vaak moeilijk te zien of u minder goed rijdt.

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden

Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite hebt u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.

Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit middel in sterke mate.

Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.

Rijd niet 's nachts of bij slecht weer.

alcohol drinken?

Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan venlafaxine, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?

U mag alles eten.

5. Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

Gebruik dit middel NIET tijdens de zwangerschap. Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Meld het in ieder geval aan uw arts en apotheker zodra u zwanger bent, of binnenkort wilt worden. Zo mogelijk kunt u tijdelijk overstappen op een ander middel.

Borstvoeding

Gebruik dit middel NIET als u borstvoeding geeft, of stop de borstvoeding. Dit middel komt in de moedermelk. Het kan dan bijwerkingen bij het kind geven. Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Mogelijk kan de arts u tijdelijk een ander middel voorschrijven, waarvan wel bekend is dat u het veilig kunt gebruiken.

6. Hoe moet ik dit middel gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Hoe?

Slik de capsules in hun geheel door. De capsules niet kauwen of fijnmaken, omdat ze dan al de venlafaxine gelijk afgeven. Ze zijn namelijk zo gemaakt dat de werkzame stof langzaam vrij komt, zodat ze langer werken.

Tabletten kunt u eventueel wel kapotmaken.

Wanneer?

Verdeel uw doses zo goed mogelijk over de dag. Als u dit middel één keer per dag inneemt kunt u dat het beste 's avonds bij het eten doen. Dan heeft u de minste kans op bijwerkingen op de maag en het minst last van de sufheid.

Hoe lang?

Depressiviteit: na twee tot vier weken kunt u een stemmingsverbetering verwachten. Merkt u na die periode te weinig effect, dan kan uw arts de dosis verhogen of u over laten stappen op een ander middel. Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes tot twaalf maanden blijven gebruiken. Anders heeft u kans dat de depressie terugkomt. Als u al eens eerder een depressie heeft gehad, moet u het middel waarschijnlijk langer gebruiken.

Angstgevoelens: dit middel wordt tegen angst en spanning meestal niet langer dan twee maanden gebruikt. De werking begint na ongeveer drie weken.

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

Het is belangrijk dat u dit middel consequent blijft slikken. Mocht u toch een dosis vergeten:

alu dit middel één keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in.

Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten dosis dan over.

als u dit middel twee keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan vier uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in.

als u dit middel drie keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan twee uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in.

Duurt het nog minder dan twee uur? Sla de vergeten dosis dan over.

8. Kan ik zomaar met dit middel stoppen?

Nee, bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van één tot twee weken. Na plotseling stoppen krijgen sommige mensen last van angst, slapeloosheid, onrust, duizeligheid, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en zweten. Deze verschijnselen treden vaak pas één tot vier dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee weken meestal over.

Niet iedereen heeft even veel last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert. Als u er geen last van heeft kunt u misschien sneller afbouwen. Vraag uw arts hierbij om advies.

Als u dit middel gebruikt tegen een depressie: wees erop bedacht dat het effect van venlafaxine pas na een aantal weken maximaal is en dat het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt.

Laatste herziening: 25-10-2002

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers (WINAp). Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven geneesmiddel en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit middel bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl.

Remeron

De werkzame stof in Remeron is mirtazapine. Mirtazapine is sinds 1994 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Remeron. Het is te verkrijgen in tabletten en smelttabletten.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?

Mirtazapine behoort tot de groep tetracyclische antidepressiemiddelen. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid en het effect van serotonine, een natuurlijk voorkomende stof die een rol speelt bij stemmingen en emoties. Artsen schrijven het voor bij depressie.

Depressie

Bij depressiviteit is er sprake van een sombere stemming, geen interesse en plezier meer in de dingen van het leven. Iemand die depressief is, voelt zich vaak waardeloos en heeft schuldgevoelens.

Ook kunnen mensen met depressiviteit snel geïrriteerd zijn en moeite met inslapen of doorslapen hebben. Mirtazapine wordt vooral gebruikt bij mensen die naast de neerslachtige gevoelens ook last hebben van extreem gewichtsverlies en midden in de nacht of te vroeg ontwaken.

Ook wordt het veel gebruikt bij mensen bij wie de klachten 's ochtends het ergst zijn en in de loop van de dag enigzins verbeteren.

Mirtazapine verbetert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel één tot twee weken duren voor u dit effect merkt. Het is belangrijk om het middel dan nog ongeveer een half jaar tot een jaar te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt.

Hoewel de werking tegen depressiviteit pas na een aantal weken inzet, kunt u wel meteen na begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Regelmatig

Hoofdpijn.

Gewichtstoename. Dit komt gedeeltelijk doordat u meer eetlust heeft, maar ook doordat uw lichaam soms meer water vasthoudt (oedeem).

Zeer zelden

Duizeligheid, vooral bij het opstaan uit liggende of zittende houding. Heeft u hier last van of bent u licht in het hoofd, dan kan dit erop wijzen dat uw bloeddruk is verlaagd. Overleg dan met uw arts. Uw arts kan u adviseren te beginnen met een lage dosering en deze langzaam te verhogen, om deze bijwerking verminderen.

Verwardheid, onrust en angst. Vooral mensen die zelf al verward zijn of die lijden aan manische depressiviteit zijn hier gevoelig voor.

Beven, trillen of stuiptrekkingen.

Huiduitslag. Raapleeg uw arts als u dit opmerkt. Mogelijk bent u overgevoelig voor dit middel.

Verstoring van de aanmaak van bloedcellen. Dit treedt in zeer zeldzame gevallen na vier tot zes weken op. Raadpleeg uw arts als u last heeft van onverklaarbare vermoeidheid, infecties, keelpijn, blaasjes in de mond en blauwe plekken.

Mensen met epilepsie hebben meer kans op een toeval.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart, waar u zich zorgen over maakt.

Veel bijwerkingen verdwijnen na verloop van tijd. Bedenk dat ook de depressie bepaalde klachten kan geven. Het is dus niet altijd duidelijk of de klachten door het middel komen, of door de depressie.

3. Heeft dit middel een wisselwerking met andere medicijnen?

Er zijn van dit middel geen belangrijke wisselwerkingen met andere medicijnen bekend.

4. Als ik dit middel gebruik, mag ik dan...

autorijden?

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden

Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite hebt u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.

Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit middel in sterke mate.

Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.

Rijd niet 's nachts of bij slecht weer.

alcohol drinken?

Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan mirtazapine, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?

Bij dit middel zijn hiervoor geen beperkingen.

5. Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Meld het in ieder geval aan uw arts en apotheker zodra u zwanger bent, of binnenkort wilt worden. Zo mogelijk kunt u (tijdelijk) overstappen op een ander middel.

Borstvoeding

Gebruik dit middel NIET als u borstvoeding geeft, of stop de borstvoeding. Het is niet bekend of dit middel in de moedermelk terechtkomt en of het schadelijk is voor de baby. Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Mogelijk kan de arts u (tijdelijk) een ander middel voorschrijven, waarvan wel bekend is dat u het veilig kunt gebruiken.

6. Hoe moet ik dit middel gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Hoe?

Gewone tabletten: neem de tabletten in zonder te kauwen.

Smelttabletten: op de tong laten smelten en daarna doorslikken.

Wanneer?

Verdeel uw doses zo goed mogelijk over de dag. Als u dit middel één keer per dag inneemt kunt u dat het beste 's avonds voor het slapen gaan doen. Dan heeft u het minst last van de sufheid.

Hoe lang?

Na twee tot vier weken kunt u een stemmingsverbetering verwachten. Merkt u na die periode te weinig effect, dan kan uw arts de dosis verhogen of u over laten stappen op een ander middel. Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes maanden blijven gebruiken. Anders heeft u kans dat de depressie terugkomt.

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

Het is belangrijk dat u dit middel consequent blijft slikken. Mocht u toch een dosis vergeten:

Als u dit middel één keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Als u dit middel twee keer per dag gebruikt:

Duurt het nog meer dan vier uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan vier uur? Sla de vergeten dosis dan over.

8. Kan ik zomaar met dit middel stoppen?

Nee, u mag niet plotseling met dit middel stoppen. De dosering moet geleidelijk worden afgebouwd, anders kunt u last krijgen van duizeligheid, misselijkheid, slaap en gevoelsstoornissen, transpiratie, angst en opwinding. Gaat u stoppen, dan zal uw arts een afbouwschema opstellen.

Als u dit middel gebruikt tegen een depressie: wees erop bedacht dat het effect van mirtazapine pas na een aantal weken maximaal is en dat het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt.

Laatste herziening: 25-10-2002

Seroxat

De werkzame stof in Seroxat is paroxetine. Paroxetine is sinds 1991 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Seroxat en het merkloze Paroxetine. Het is te verkrijgen in tabletten en drank.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?

Paroxetine behoort tot de groep geneesmiddelen serotonine-heropnameremmers, ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze natuurlijk voorkomende stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten. Artsen schrijven het voor bij depressiviteit en bij angststoornissen, zoals dwangneuroses, paniekstoornissen en sociale fobieën.

Depressie

Verschijnselen

Werking

Paroxetine vermindert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel vier tot zes weken duren voor u dit effect merkt. Het is belangrijk om het middel dan nog ongeveer een halfjaar te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt.

Consequent gebruiken

Hoewel de werking tegen depressiviteit pas na een aantal weken inzet, kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Angstgevoelens en gespannenheid

Paroxetine wordt gebruikt bij verschillende soorten angststoornissen, zoals dwangneurosen, paniekstoornissen en sociale fobieën.

Dwangstoornis

Verschijnselen

Een dwangneurose, zoals smetvrees, is een angststoornis waarbij mensen de drang voelen om voortdurend bepaald handelingen uit te voeren, zoals overdreven vaak schoonmaken en wassen. Een medische term voor een dwangneurose is een 'obsessief-compulsieve stoornis'.

Behandeling

Paroxetine werkt bij één tot twee van de vier mensen tegen deze neuroses. Gesprekken met een psychiater of psycholoog (gedragstherapie) lijken beter te werken, namelijk bij drie op de vier mensen.

Effect

U merkt het effect van paroxetine niet meteen, maar pas na één tot drie maanden. Ondanks dat kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Paniekstoornis

Verschijnselen

Bij een paniekstoornis hebben mensen ongewoon sterke aanvallen van paniek. Deze aanvallen gaan gepaard met allerlei lichamelijke verschijnselen zoals zweten, trillen, duizeligheid, misselijkheid en hartkloppingen. Ook heeft men vaak een voortdurende angst om opnieuw een paniekaanval te krijgen. Hiervan heeft iedereen wel eens in geringe mate last.

Behandeling

Als de klachten extreem vaak voorkomen en zeer heftig zijn, dan kunnen ze uw welzijn en dat van de mensen in uw omgeving sterk verminderen. In dat geval kan uw arts een behandeling met paroxetine proberen. Verder zal uw arts u door middel van gesprekken helpen.

Effect

Het effect van paroxetine merkt u niet meteen, maar pas na drie tot vijf weken. De eerste twee weken van de behandeling kunt u zelfs meer last van angst krijgen. Ook heeft u de eerste weken meer kans op bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Sociale fobie

Verschijnselen

Bij een sociale fobie hebben mensen een extreme en ongezonde angst voor kritiek van anderen. Men heeft daarbij last van lichamelijke verschijnselen, zoals trillen, zweten, blozen en hartkloppingen. Hiervan heeft iedereen wel eens in geringe mate last.

Behandeling

Als de klachten extreem vaak voorkomen en zeer heftig zijn, dan kunnen ze uw welzijn sterk verminderen. In dat geval kan uw arts een behandeling met paroxetine proberen. Paroxetine werkt bij één tot twee van de vier mensen tegen deze neuroses. Gesprekken met een psychiater of psycholoog (gedragstherapie) lijken beter te werken, namelijk bj drie op de vier mensen.

Effect

U merkt het effect van paroxetine niet meteen, maar pas na één tot drie maanden. Ondanks dat kunt u wel meteen na het begin van de behandelign last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Naast het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven. Dit is het geval bij één op de vier tot vijf mensen. De belangrijkste bijwerkingen zijn maagdarmklachten, slapeloosheid, hoofdpijn, zweten, trillen, seksule stoornissen, droge mond, sufheid, wazig zien, bloedingen, gewichtsveranderingen, overgevoeligheid en rusteloosheid.

Regelmatig

Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, diarree en krampen. Dit gaat meestal binnen enkele dagen over, als u gewend bent geraakt aan het middel. U heeft minder last van deze bijwerkingen als u het middel met wat voedsel inneemt. Ook kunt u de arts vragen een dosering voor te schrijven waarmee u langzamer opbouwt.

Sufheid, slaperigheid en een verminderd reactievermogen. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem daarom geen risicovolle activiteiten.

Slapeloosheid. Heeft u hier last van, neem het middel dan altijd 's ochtends in.

Hoofdpijn.

Zweten, trillen en bibberen. De ziekte van Parkinson kan door paroxetine verergeren. Raadpleeg uw arts als u hier te veel last van heeft.

Droge mond. Hierdoor kunnen zich eerder gaatjes in uw gebit ontwikkelen. Poets en flos daarom extra goed als u merkt dat u last heeft van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker controleren.

Soms

Wazig zien.

Sneller en langer bloeden bij een verwonding. Dit merkt u ook aan blauwe plekken en bloedneuzen. Raadpleeg uw arts als u daar vaak last van heeft.

Gewichtsverandering. Vraag uw huisarts om een verwijzing naar een diëtist als de gewichtsverandering te groot en ongewenst is.

Soms treedt overgevoeligheid voor dit middel op. Dit merkt u aan huiduitslag en galbulten, soms treedt ook koorts op. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor paroxetine. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt.

Moeilijk stil kunnen zitten en rusteloosheid. Vooral mensen met de Ziekte van Parkinson, kunnen hier meer last van krijgen. Raadpleeg uw arts als dit gebeurt, mogelijk moet de dosering van paroxetine verlaagd worden.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart, waar u zich zorgen over maakt.

3. Heeft dit middel een wisselwerking met andere medicijnen?

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen zijn:

ontstekingsremmende pijnstillers. Gelijktijdig gebruik van paroxetine en deze middelen geeft kans op een maagbloeding. Maagbloedingen komen wel eens voor bij het gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers. Dit risico is hoger als u ook paroxetine gebruikt. Gebruik daarom liever paracetamol als pijnstiller. Die heeft dat nadeel niet.

Sommige andere middelen tegen depressiviteit, namelijk fenelzine (Nardil), tranylcypromine (Parnate) en moclobemide (Aurorix), kunnen te sterk werken en meer bijwerkingen geven als u ze tegelijk met paroxetine gebruikt. Raadpleeg uw arts, zodat deze eventueel de doseringen kan verlagen. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u een ander middel tegen depressiviteit veilig kunt gebruiken.

selegiline (Eldepryl), een middel tegen de ziekte van Parkinson. Selegiline en paroxetine kunnen elkaars werking versterken en daardoor meer bijwerkingen geven. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u selegiline veilig kunt gebruiken.

ritonavir of Norvir. Dit is een middel tegen virusinfecties, zoals het HIV. Het kan de bijwerkingen van paroxetine versterken. Neem contact op met uw arts als u dit merkt.

dextromethorfan (Daromefan, Daronlan, Dampo drank en capsules), een middel tegen hoest. In combinatie met paroxetine kunnen ernstige bijwerkinge optreden. U mag deze middelen tgen hoest niet gebruiken. Overleg met uw arts of apotheker over een alternatief.

sibutramine, een middel tegen overgewicht. In combinatie met dit middel kunnen in zeer zeldzame gevallen zeer ernstige bijwerkingen ontstaan.

4. Als ik dit middel gebruik, mag ik dan...

autorijden?

Rijd geen auto, zeker gedurende de eerste weken dat u dit middel gebruikt. Kijk na twee weken hoeveel last u heeft van sufheid. Meent u dat u kunt autorijden, vraag dan iemand om de eerste keren naast u te zitten en uw rijvaardigheid te beoordelen. Voor uzelf is het vaak moeilijk te zien of u minder goed rijdt. Deze persoon kan zien of u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers.

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden

Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite hebt u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.

Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit middel in sterke mate.

Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.

Rijd niet 's nachts of bij slecht weer.

alcohol drinken?

Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan paroxetine, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?

U mag alles eten.

5. Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

Gebruik dit middel NIET als u zwanger bent of binnenkort zwanger wilt worden. Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Meld het aan uw arts en apotheker zodra u zwanger bent, of dit binnenkort wil worden. Zo mogelijk kunt u (tijdelijk) overstappen op een ander middel.

Borstvoeding

Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Dit middel komt in een kleine hoeveelheid de moedermelk terecht. Het kan dan bijwerkingen bij het kind geven. Dit merkt u doordat uw baby dan prikkelbaar is, veel huilt, slecht drinkt, suf is of diarree heeft. Borstvoeding is meestal verantwoord, als u let op deze verschijnselen. U kunt dan op tijd uw arts raadplegen. .

6. Hoe moet ik dit middel gebruiken?

Hoe?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Wanneer?

Het maakt niet uit op welk tijdstip van de dag u dit middel neemt. Als u veel last heeft van de versuffende werking neem het dan 's avonds voor het slapen gaan in. Heeft u juist veel last van onrust en kunt u er slecht van slapen, dan kunt u het beter 's ochtends innemen.

Hoe lang?

Depressiviteit. Als het middel na zes weken geen effect heeft, is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts. Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes maanden blijven gebruiken. Anders heeft u kans dat de depressie terugkomt.

Dwangneurose. Als het middel na drie maanden nog geen effect heeft is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts.

Paniekstoornis. Als het middel na vier weken nog geen effect heeft, is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts. Na verbetering van de klachten moet u het meestal nog negen maanden tot een jaar blijven gebruiken.

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

Het is belangrijk dat u dit middel consequent blijft slikken. Mocht u toch een dosis vergeten, neem deze dan alsnog in binnen twaalf uur. Zijn de twaalf uur al verstreken, sla hem dan over. Neem geen dubbele dosis in.

8. Kan ik zomaar met dit middel stoppen?

Nee, bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van vier weken. Na plotseling stoppen krijgen sommige mensen last van angst, duizeligheid, draaierigheid, hoofdpijn, misselijkheid en zweten. Deze verschijnselen treden vaak pas één tot vier dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee weken meestal over.

,br> Niet iedereen heeft veel last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert. Als u er geen last van heeft kunt u sneller afbouwen. Vraag uw arts hierbij om advies.

Als u dit middel gebruikt tegen een depressie: wees erop bedacht dat het effect van paroxetine pas na ongeveer zes weken maximaal is en dat u het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt.

Laatste herziening: 27-6-2003

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers (WINAp). Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven geneesmiddel en andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit middel bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl.

Cipramil

De werkzame stof in Cipramil is citalopram. Citalopram is sinds 1995 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Cipramil en als het merkloze Citalopram. Het is te verkrijgen in tabletten en druppels.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?

Citalopram behoort tot de groep geneesmiddelen serotonineheropname-remmers, ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze natuurlijk voorkomende stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten. Artsen schrijven het voor bij depressiviteit en paniekstoornissen.

Depressie

Verschijnselen

Werking

Citalopram vermindert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel vier tot zes weken duren voor u dit effect merkt. Het is belangrijk om het middel dan nog ongeveer een halfjaar te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt.

Consequent gebruiken

Angstgevoelens en gespannenheid

Paniekstoornis

Verschijnselen

Behandeling

Van bovengenoemde klachten heeft iedereen wel eens in geringe mate last Als de klachten extreem vaak voorkomen en zeer heftig zijn, dan kunnen ze uw welzijn en dat van de mensen in uw omgeving sterk verminderen. In dat geval kan uw arts een behandeling met citalopram proberen. Verder zal uw arts u door middel van gesprekken helpen.

Effect

Het effect van citalopram merkt u niet meteen, maar pas na twee tot vier weken. De eerste twee weken van de behandeling kunt u zelfs meer last van angst krijgen. Ook heeft u de eerste weken meer kans op bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Naast het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven. Dit is het geval bij één op de vier tot vijf mensen. De belangrijkste bijwerkingen zijn maagdarmklachten, slapeloosheid, hoofdpijn, zweten, trillen, seksuele stoornissen, droge mond, sufheid, wazig zien, bloedingen, gewichtsverandering, overgevoeligheid en rusteloosheid.

Regelmatig

Slapeloosheid. Heeft u hier last van, neem het middel dan altijd 's ochtends in.

Hoofdpijn.

Zweten, trillen en bibberen. De ziekte van Parkinson kan door citalopram verergeren. Raadpleeg uw arts als u hier te veel last van heeft.

Droge mond. Hierdoor kunnen zich eerder gaatjes in uw gebit ontwikkelen. Poets en flos daarom extra goed als u merkt dat u last heeft van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker controleren.

Soms

Wazig zien.

Sneller en langer bloeden bij een verwonding. Dit merkt u ook aan blauwe plekken en bloedneuzen. Raadpleeg uw arts als u daar vaak last van heeft.

Gewichtsverandering. Vraag uw huisarts om een verwijzing naar een diëtist als de gewichtsverandering te groot en ongewenst is.

Soms treedt overgevoeligheid voor dit middel op. Dit merkt u aan huiduitslag en galbulten, soms treedt ook koorts op. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor citalopram. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt.

Moeilijk stil kunnen zitten en rusteloosheid. Vooral mensen met de ziekte van Parkinson kunnen hier meer last van krijgen. Raadpleeg uw arts als dit gebeurt, mogelijk moet de dosering van citalopram verlaagd worden.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart, waar u zich zorgen over maakt.

3. Heeft dit middel een wisselwerking met andere medicijnen?

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen zijn:

ontstekingsremmende pijnstillers. Gelijktijdig gebruik van citalopram en deze middelen geeft kans op een maagbloeding. Maagbloedingen komen wel eens voor bij het gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers. Dit risico is hoger als u ook citalopram gebruikt. Gebruik daarom liever paracetamol als pijnstiller. Die heeft dat nadeel niet.

sommige andere middelen tegen depressiviteit, namelijk fenelzine (Nardil), trancylpromine (Parnate) en moclobemide (Aurorix), kunnen te sterk werken en meer bijwerkingen geven als u ze tegelijk met citalopram gebruikt. Raadpleeg uw arts, zodat deze eventueel de doseringen kan verlagen. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u een ander middel tegen depressiviteit veilig kunt gebruiken.

selegiline (Eldepryl), een middel tegen de ziekte van Parkinson. Selegiline en citalopram kunnen elkaars werking versterken en daardoor meer bijwerkingen geven. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u selegiline veilig kunt gebruiken.

sibutramine, een middel tegen overgewicht. In combinatie met dit middel kunnen in zeer zeldzame gevallen zeer ernstige bijwerkingen ontstaan.

4. Als ik dit middel gebruik, mag ik dan...

autorijden?

Rijd geen auto gedurende de eerste twee weken dat u dit middel gebruikt. Kijk daarna hoeveel last u heeft van sufheid.

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden

Meent u dat u kunt autorijden, laat dan iemand uit uw omgeving kijken of u veilig genoeg rijdt. Deze persoon kan zien of u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers.

Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite hebt u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.

Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit middel in belangrijke mate.

Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.

Rijd niet 's nachts of bij slecht weer.

alcohol drinken?

Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan citalopram, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?

U mag alles eten.

5. Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

Gebruik dit middel NIET als u zwanger bent of binnenkort zwanger wilt worden. Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Gebruikt u dit middel al, meld het dan aan uw arts als u binnenkort zwanger wilt worden of als u zwanger bent. U zult (tijdelijk) moeten overstappen op een ander middel.

Borstvoeding

Dit middel komt in kleine hoeveelheid in de moedermelk. Het geeft daardoor een kleine kans op bijwerkingen bij het kind. Dit merkt u aan het feit dat de baby prikkelbaar is, veel huilt, slecht drinkt, suf is of diarree heeft. Borstvoeding is verantwoord, als u let op deze verschijnselen. U kunt dan op tijd uw arts raadplegen.

6. Hoe moet ik dit middel gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Wanneer?

Hoe lang?

Depressiviteit. Als het middel na zes weken geen effect heeft is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts.

Bespreek gedurende de hele behandeling alle veranderingen in uw gedrag of stemming steeds met uw arts. Het kan zijn dat u niet goed of onvoldoende op dit middel reageert en misschien meer baat zult vinden bij een ander middel.

Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes maanden blijven gebruiken. Anders heeft u kans dat de depressie terugkomt.

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

8. Kan ik zomaar met dit middel stoppen?

Nee, bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van vier weken. Na plotseling stoppen krijgen sommige mensen last van angst, duizeligheid, draaierigheid, hoofdpijn, misselijkheid en zweten.

Deze verschijnselen treden vaak pas één tot vier dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee weken meestal over. Niet iedereen heeft veel last van ontwenningsverschijnselen.

Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert. Als u er geen last van heeft kunt u sneller afbouwen. Vraag uw arts hierbij om advies.

Als u dit middel gebruikt tegen een depressie: wees erop bedacht dat het effect van citalopram pas na ongeveer zes weken maximaal is en dat het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt.

Laatste herziening: 25-10-2002

Zyprexa

De werkzame stof van Zyprexa is olanzapine. Olanzapine is sinds 1996 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in tabletten en smelttabletten ('Velotab') onder de merknaam Zyprexa.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?

Olanzapine behoort tot de groep atypische antipsychotica. Het vermindert in de hersenen het effect van natuurlijk voorkomende stoffen, voornamelijk dopamine en serotonine. Hierdoor nemen psychosen, hevige onrust en bepaalde spiertrekkingen af.

Artsen schrijven het voor bij psychose, manie, schizofrenie, onrust, depressie en tics.

Psychose

Bij een psychose ervaart men zichzelf en de wereld om zich heen anders dan de werkelijkheid. Men spreekt dan van wanen en hallucinaties. Psychotische mensen wantrouwen hun omgeving vaak en zijn verward. Een psychose kan voor zowel de patiënt als de omgeving zeer beangstigend zijn.

Psychosen kunnen in verschillende situaties optreden, bijvoorbeeld bij schizofrenie, depressiviteit, tijdens een manie bij manische depressiviteit, bij dementie, alcoholontwenning, extreme angst of bij vergiftigingen zoals van alcohol, drugs en sommige medicijnen. Het wordt in de laatste gevallen ook vaak een delirium genoemd. Een delirium duurt veel minder lang dan een psychose.

Olanzapine onderdrukt de verschijnselen bij zeven van de tien psychotische patiënten. De psychose vermindert binnen enkele weken en de verwardheid binnen enkele maanden. De werkingsduur van één dosis is langer dan 24 uur.

Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij psychose

Manie